محمد على مجاهدى

155

كاروان شعر عاشورايى ( فارسي )

سبك شعرى با اين كه زمانهء محتشم كاشانى با آغاز رواج سبك اصفهانى معروف به سبك هندى همزمان بوده است ، در آثار وى هيچ اثرى از اين سبك شعرى مشاهده نمىشود . وى در دو رسالهء جلاليه و نقل عشاق خود غزليات شورانگيزى در سبك وقوع دارد و در ساير غزليات خود به سبك عبد الرحمن جامى ، بابافغانى شيرازى و وحشى بافقى نزديك مىشود كه با سبك عراقى ارتباطى تام و تمام پيدا مىكند ولى در قصيده همانند قدما از سبك خراسانى سود جسته است . تركيب‌بند عاشورايى او ، نمونهء بارزى از سبك عراقى در زبان فارسى است و در ميان آثار ماتمى اين سبك ، از نمونه‌هاى بارز به شمار مىرود . دامنهء تأثير آثار عاشورايى بدون ترديد هيچ اثر منظوم عاشورايى در زبان فارسى به اندازهء دوازده بند محتشم كاشانى مورد اقبال فراگير قرار نگرفته و تأثير دامنه‌دار اين اثر ماندگار را مىتوان در پيشينه چهار سدهء اخير شعر عاشورا در زبان فارسى ملاحظه كرد . تركيب‌بندهاى فاخرى كه به اقتضاى دوازده بند محتشم سروده شده ، نمايانگر اين واقعيت است كه او به عنوان قافله سالار شعر عاشورا در زبان فارسى شناخته شده است و با اقبال بىچون و چرا و چشمگير مردم كوچه و بازار نيز از ديرباز رو به رو بوده و كتيبه‌هاى پارچه‌اى حسينيه‌ها كه مزين به تركيب‌بند اوست ، دليل شاهدى بر صحت اين ادعا است . آوازهء دوازده بند محتشم حتى از مرزهاى جغرافيايى ايران فراتر رفته و در كشورهايى چون هندوستان ، پاكستان ، افغانستان و تاجيكستان علاقمندان زيادى دارد و حتى در ميان عرب‌زبانانى كه با ادبيات فارسى آشنايى دارند ، بزرگان بسيارى مشاهده مىشوند كه به تركيب‌بند عاشورايى محتشم به ديدهء احترام مىنگرند : « مرحوم علامه سيد بحر العلوم ( 1155 - 1212 ) فقيه ، محدث ، حكيم ، اديب و سردودمان بحر العلوم و رئيس حوزهء علميهء نجف و مرجع شيعيان در زمانهء خود ، تركيب‌بند شيوا و